EVROPA NA IVICI SOCIJALNOG BUNTA: Stanarine gutaju plate, mladi izlaze na ulice, a protesti potresaju više zemalja
Visoke cijene, skupe stanarine, plate koje sve teže pokrivaju osnovne troškove i nezadovoljstvo javnim uslugama izveli su građane na ulice širom Evrope. Od Francuske i Italije do Španije, Portugala i Albanije, demonstracije imaju različite povode, ali ih povezuje isto pitanje: kako preživjeti kada troškovi života rastu brže od primanja?
Mladi traže bolje uslove obrazovanja i veću dostupnost stanovanja, radnici veće plate, a dio demonstranata otvoreno zahtijeva promjene vlasti i odgovornost zbog korupcije. U pojedinim gradovima mirna okupljanja prerasla su u sukobe sa policijom, pljačke i paljenje imovine.
Iako protesti nisu dio jedinstvenog, centralno organizovanog pokreta, nezadovoljstvo pokazuje koliko su ekonomska sigurnost i povjerenje u institucije postali važna pitanja širom kontinenta.
Francuska: Protesti zbog škola prerasli u širi socijalni bunt
U Francuskoj su protesti počeli zahtjevima učenika za većim ulaganjima u obrazovanje. Srednjoškolci su organizovali blokade i demonstracije, upozoravajući na nedostatak nastavnog osoblja i loše stanje školskih objekata, posebno u siromašnijim naseljima.
Pokret se zatim proširio kada su mu se pridružili sindikat CGT i drugi aktivisti. Pored obrazovanja, u prvi plan izbili su troškovi života, kvalitet javnih usluga i primanja građana.
Prema izvještajima koje prenosi Telegraf, tokom nemira bilo je masovnih hapšenja, pljački i sukoba sa policijom. U pojedinim gradovima uvedene su lokalizovane mjere policijskog časa, dok su zabilježeni i požari na javnim objektima i školama.
Francuske vlasti najavile su angažovanje dodatnih 3.000 nastavnika na zamjeni i mogućnost da učenici više učestvuju u donošenju odluka koje se tiču škola. Vlada je odustala i od planiranog povećanja pojedinih univerzitetskih naknada.
Ipak, ostaje pitanje da li će te mjere biti dovoljne da smire nezadovoljstvo koje se više ne odnosi samo na obrazovanje.
Španija i Portugal: Stanovanje postaje luksuz
Dok se u Francuskoj protesti velikim dijelom vrte oko obrazovanja i javnih usluga, u Španiji i Portugalu u centru nezadovoljstva nalazi se stambena kriza.
U Španiji su demonstranti tražili snižavanje kirija, zaštitu stanara od iseljenja i ograničavanje kupovine nekretnina od strane velikih investicionih fondova. Povod za jedno od okupljanja bio je slučaj 87-godišnje žene koja je ostala bez doma nakon velikog povećanja stanarine. Ona je preminula nakon što je primljena u bolnicu.
Razmjere problema pokazuju i podaci o primanjima i troškovima stanovanja. Minimalna plata u Španiji navedena u tekstu iznosi 1.221 evro, dok se prosječna mjesečna kirija za stan od 80 kvadratnih metara procjenjuje na oko 1.130 evra.
„Veći dio moje plate ide na kiriju. Moja cimerka se bori da sastavi kraj s krajem baš kao i ja. Ovo je moja realnost i realnost većine nas koji živimo u ovom gradu“, rekla je Dijana Manzanares, dvadesetogodišnja konobarica iz Madrida.
U Portugalu su demonstranti u Lisabonu takođe upozorili da stanovanje postaje sve manje dostupno običnim građanima. Prema podacima navedenim u izvještaju, cijene nekretnina u toj zemlji porasle su za 124 odsto između 2015. i 2024. godine, približno dvostruko više od prosječnog rasta u Evropskoj uniji.
Za sve veći broj građana problem više nije samo kupovina stana. Iznajmljivanje postaje ozbiljan teret za kućni budžet, posebno za mlade koji tek ulaze na tržište rada.
Italija: Inflacija i nezadovoljstvo javnim uslugama
U Italiji su protesti obuhvatili zahtjeve za većim platama, boljim mogućnostima zapošljavanja, dostupnijim stanovanjem i kvalitetnijom zdravstvenom zaštitom i obrazovanjem.
Dodatni pritisak stvara rast cijena. Prema podacima italijanskih vlasti navedenim u tekstu, inflacija je u septembru dostigla 4,2 odsto, dok je u evrozoni iznosila 3,8 odsto.
Okupljanja u pojedinim gradovima završila su se sukobima sa policijom. U Milanu su, prema izvještajima, maskirani demonstranti palili barikade i bacali predmete na policiju, a zabilježeni su i incidenti u Torinu i Bolonji.
Milanska policija saopštila je da je tokom dva dana nemira uhapšena 271 osoba, većinom maloljetnika, te da je povrijeđeno 14 pripadnika bezbjednosnih snaga.
Nasilni incidenti, međutim, ne objašnjavaju cjelokupnu sliku protesta. U njihovoj osnovi nalaze se i zahtjevi građana koji smatraju da im zarade više ne omogućavaju pristojan život.
Albanija: Korupcija i zahtjevi za promjenom vlasti
U Albaniji su demonstracije usmjerene i protiv vlade premijera Edija Rame. Demonstranti izražavaju nezadovoljstvo zbog onoga što smatraju korupcijom, nedostatka radnih mjesta i lošeg kvaliteta obrazovanja.
Prema dostavljenom izvještaju, protesti u Tirani dodatno su se intenzivirali nakon što su se srednjoškolci i studenti pridružili širem antivladinom pokretu koji traži Raminu ostavku.
Za razliku od protesta u Španiji, gdje dominira pitanje stanovanja, u Albaniji su politička odgovornost i povjerenje u vlast u prvom planu. Ipak, ekonomska nesigurnost i nedostatak perspektive za mlade prisutni su i u zahtjevima demonstranata.
U Belgiji su, prema istom izvještaju, održana okupljanja zbog stanja u obrazovnom sistemu, dok su u Grčkoj najavljeni protesti povezani sa troškovima studiranja i života.
Da li vlasti nude rješenja?
U Francuskoj su najavljene dodatne mjere za obrazovanje, a vlada je ranije najavila i veće subvencije za gorivo namijenjene određenim privrednim sektorima nakon protesta zbog cijena energenata.
U Španiji je premijer Pedro Sančez pokušao da progura hitni zakon o stanovanju kojim bi se zaštitili zakupci. Prijedlog nije dobio potrebnu podršku u parlamentu, nakon čega je Sančez pozvao na prijevremene izbore, prema informacijama iz dostavljenog teksta.
Stanovanje je postalo važna tema političke rasprave, a i socijalisti i konzervativna Narodna partija obećali su da će, ukoliko dobiju podršku birača, povećati izgradnju stanova i kuća i dati prioritet rješavanju stambenog pitanja.
U Francuskoj se u međuvremenu nastavlja rasprava o odgovoru na proteste. Ministar unutrašnjih poslova Loran Nunez kritikovao je dio demonstranata zbog nasilja i pljački, dok vlasti razmatraju dalje korake.
Šta povezuje proteste širom Evrope?
Iako demonstracije nemaju jedinstveno rukovodstvo niti iste političke ciljeve, nekoliko problema ponavlja se od zemlje do zemlje:
- Rast troškova života – hrana, energenti i druge osnovne potrebe opterećuju kućne budžete.
- Skupo stanovanje – kirije i cijene nekretnina mnogima otežavaju osamostaljivanje i planiranje budućnosti.
- Plate koje ne prate troškove – dio građana smatra da ni redovna primanja više ne garantuju finansijsku sigurnost.
- Nezadovoljstvo javnim uslugama – obrazovanje, zdravstvo i druge usluge postaju važne tačke sukoba između građana i vlasti.
- Kriza povjerenja – u pojedinim zemljama protesti su povezani sa optužbama za korupciju i zahtjevima za političkom odgovornošću.
Zajednički problem nije samo visina cijena već i osjećaj da se životni standard pogoršava, dok se rješenja sporo pojavljuju. Za mlade je posebno važno pitanje da li mogu pronaći posao, platiti stan i planirati budućnost bez stalne finansijske neizvjesnosti.
Protesti zato nisu isti u svakoj zemlji, niti svi demonstranti traže iste promjene. Ali njihova učestalost pokazuje da su kupovna moć, dostupnost stanovanja i kvalitet javnih usluga postali ozbiljan izazov za evropske vlade.
