Crni bilans ekstremnih vrućina: Smrtonosni toplotni val odnio najmanje 14.000 života u Zapadnoj Evropi
Analiza zvaničnih podataka pokazuje zastrašujuće posljedice klimatskih promjena koje su krajem juna okovale kontinent, dok stručnjaci upozoravaju da bi stvarna brojka preminulih mogla biti znatno veća.
Prošlomjesečni rekordni toplotni val odnio je hiljade života širom Zapadne Evrope, pozicionirajući se kao jedna od najsmrtonosnijih klimatskih katastrofa u modernoj historiji kontinenta. Preliminarni zvanični podaci o mortalitetu i procjene naučnika iz šest najteže pogođenih država ukazuju na to da je tokom perioda ekstremnih vrućina zabilježeno najmanje 14.000 viška smrtnih slučajeva (eng. excess deaths), pokazuje detaljna analiza koju je objavio portal Politico.eu.
Toplotni val, koji je počeo oko 18. juna i trajao sve do 1. jula, srušio je temperaturne rekorde u nekoliko zemalja. Naučna istraživanja su potvrdila da bi ovako ekstremne temperature bile praktično nemoguće bez klimatskih promjena uzrokovanih ljudskim faktorom, odnosno sagorijevanjem fosilnih goriva.
Šta je "višak smrti" i zašto je on ključan?
U javnozdravstvenoj praksi, pojam "višak smrti" predstavlja povećanje stope smrtnosti u odnosu na uobičajeni prosjek za to doba godine. Iako ovi podaci obuhvataju smrtne slučajeve iz svih uzroka, stručnjaci ih koriste za brzu procjenu stvarnog uticaja toplotnih valova. Precizno brojanje žrtava vrućine je izuzetno komplikovano jer ekstremne temperature rijetko ubijaju samo kroz toplotni udar; one najčešće uzrokuju fatalne ishode naglim pogoršanjem već postojećih hroničnih bolesti.
Da su ove crne brojke direktno povezane sa vremenskim ekstremima potvrđuju i evropske zdravstvene institucije. Poseban set podataka koji je objavio EuroMOMO (evropska platforma za praćenje mortaliteta podržana od strane SZO-a i ECDC-a) pokazuje da je 27 zemalja članica prijavilo čak 10.650 viška smrti u samo jednoj sedmici, između 22. i 28. juna.
Lasse Skafte Vestergaard, glavni ljekar na danskom Statens Serum Institutu koji ugošćuje EuroMOMO, ističe težinu situacije:
"Izuzetno je uvjerljivo da su ove brojke prvenstveno povezane s vrućinom. Trenutno u Evropi nema drugih očiglednih objašnjenja ili prijetnji po javno zdravlje koje bi mogle objasniti ovo. A brojke su zaista prilično neuobičajene kada je u pitanju sam intenzitet."
Geografija stradanja: Ko je najteže pogođen?
Podaci po državama otkrivaju razmjere humanitarne i klimatske krize s kojom se Evropa suočila:
Njemačka: Zabilježila je najveći broj žrtava, sa čak 6.800 viška smrtnih slučajeva u sedmici od 22. do 28. juna. Institut Robert Koch (RKI) procjenjuje da se oko 5.100 smrtnih slučajeva u 2026. godini do sada može direktno pripisati visokim temperaturama, od kojih se velika većina dogodila upravo tokom ovog junskog vala.
Velika Britanija: Naučnici procjenjuju da je u Engleskoj i Walesu od 18. do 28. juna od posljedica vrućine preminulo oko 2.200 ljudi. Istraživanja pokazuju da se čak 42 posto ovih smrtnih slučajeva može direktno pripisati porastu temperature uzrokovanom klimatskim promjenama.
Francuska: U jeku temperatura koje su prelazile 40 stepeni Celzijusa, zabilježeno je 2.025 viška smrti između 22. i 28. juna, što je porast od 29 posto u odnosu na sedmicu ranije. Najveći udar pretrpio je region Île-de-France (uključujući Pariz), gdje je broj smrtnih slučajeva skočio za čak 62,8 posto.
Belgija: Registrovano je 1,747 viška smrti. Ovo je službeno najsmrtonosniji toplotni val u Belgiji od početka mjerenja 2000. godine, pri čemu je regija Valonija zabilježila skok smrtnosti od 76 posto.
Španija: Evidentirano je 812 smrtnih slučajeva koji se mogu direktno pripisati vrućini. Iako su temperature u Španiji prelazile 40 stepeni, broj žrtava je srazmjerno manji nego u sjevernijim zemljama, što stručnjaci pripisuju činjenici da oko 40 posto španskih domova ima klima-uređaje (u poređenju sa evropskim prosjekom od svega 20 posto).
Nizozemska: Prijavljeno je 480 viška smrti u kritičnoj sedmici krajem juna, uglavnom među populacijom starijom od 80 godina.
Jasno upozorenje za budućnost
Ovaj toplotni val još jednom je pokazao da klimatska kriza nije daleka, apstraktna prijetnja koja će pogoditi neke buduće generacije, već surova realnost koja već danas uzima ljudske živote na evropskom tlu.
Komentarišući ove dramatične podatke i naučne analize, britanski ministar energetike Ed Miliband poslao je jasnu poruku donosiocima odluka širom svijeta:
"Ovi toplotni valovi koji obaraju rekorde još jednom pokazuju da klimatska kriza nije prijetnja iz budućnosti."
